Ang mga Masons ay nagpupulong sa isang lugar na tinatawag nilang lodge. Ang lodge ay indibidwal at lokal na unit ng Freemasonry. Natatag ang Grand Lodge of the Philippine Islands noong 1912. Subalit naipakilala na ang masonry sa bansa noon pa mang 1856.

Noong panahon ng Kastila, dahil sa pagkasuya sa pamamalakad ng mga prayle sa Pilipinas, sumapi sa mga Masonric lodges ang mga propagandistang Filipino na nasa Espanya. Binuo ni Graciano Lopez Jaena ang lodge Revolucion sa Barcelona noong 1889 upang mapagsama ang mga Filipino. Ang lodges sa Espanya ang naging sentro ng lahat ng aktibidades ng mga propagandista.
Si Andres Bonifacio ay isa ring Mason at naging gabay niya ang Masonry sa pagtatatag ng Katipunan. Ilang pang miyembro ay sina Dr. Jose Rizal, Marcelino H. del Pilar, Apolinario Mabini, Emilio Aguinaldo, Jose Abad Santos, Pangulong Manuel L. Quezon at si Quintin Paredes.

Pinagbabawal ng Simbahang Katoliko na magbigay ng komunyon, tanggapin sa ano mang organisasyong Katoliko, magbigay ng last rites at magninong sa kasal at binyag ang sinomang miyembro ng masonry. Ayon sa Simbahan may mga pilosopiya ang masonry na hindi tugma sa turo ng Simbahan.

Ray Leyesa, Sources: Grand Lodge of Free and Accepted Masons of the Philippines; PDI archives; History of the Filipino People ni Teodoro Agoncillo

Buhay bilanggo

Itinatag noong Enero 21, 1932 ang Davao Penal Colony sa bansa. Ito ang kauna-unahang penal colony sa bansa. Ang pangalan nito ngayon ay Davao Prison and Penal Farm (DPFF) na napapaloob sa isang 5,212 ektaryang pasilidad sa Sto. Tomas, Davao del Norte at pinapatakbo ng Bureau of Corrections na nasa ilalim ng Department of Justice.

May 2,863 na bilanggo ang nakakulong ngayon sa DPPF na binabantayan ng may 187 na jail guards. Kilala ang DPPF dahil sa maayos na pamamahala nito sa mga bilanggo. Binibigyang halaga ng pamunuan, ayon na rin sa direktiba ng Bureau of Corrections, ang rehabilitasyon ng mga bilanggo upang maging responsableng mamayan sila sa kanilang paglaya. Tinuturuan rin sila ng pagbasa, carpentry, wood carving, barbering, basic appliance repair, plumbing, shoemaking at iba pang kakayanan na maari nilang magamit kapag sila ay nakalaya.

May partnership rin ng DPPF sa Tagum Agricultural Development Co. (Tadeco) na nagsimula pa noong 1960s. Sa kasalukuyan, may 800 bilanggo ang nagtatrabaho sa Tadeco Banana Plantation na pagaari ng pamilya ni Davao del Norte Rep. Antonio Floirendo Jr. Ang mga bilanggo ay binabayaran sa kada-araw na trabaho. Ang isa pang proyekto ng DPPF ay ang paggagawa ng muebles mula sa tuod ng mga pinutol na puno.

Ang lahat ng kinikita ng mga bilanggo sa kanilang tabaho ay pumupunta sa Inmate Fund. Lahat ng bilanggo ay may kanya-kanyang parte na makukuha mula sa Inmate Fund kapag sila nakalaya.

Ray Leyesa, Sources: Bureau of Corrections, PDI archives

Mendiola massacre

Libo-libong magbubukid na humihingi ng "genuine agrarian reform" ay nag-marcha tungo sa Malacañang Palace kung saan nakahanda na ang mga pulis at Marines.

Nagkaroon ng batuhan ng pillbox, bato at bote. Ginamitan din ng mga kahoy at bakal na pamukpok ang mga pulis. Nang makalusot sa first line of defense, ay may pumutok na sinundan na ng malaking kaguluhan at tuloy-tuloy na pamamaril.

Nang humupa ang gulo, labing-tatlong rallyista ang patay at mahigit limampu ang sugatan.

Ang araw na ito, Enero 22, 1987, ay binansagang "Mendiola massacre" bilang pagkilala sa mga nasawi sa maiksing tulay tungo sa Palasyo.

Nangyari ang "massacre" matapos ang walong araw at pitong gabing pangangalagi ng mga magbubukid na miyembro rin ng militanteng Kilusang Magbubukid sa Pilipinas sa Ministry (ngayon ay Department) of Agrarian Reform upang iparating ang kanilang mga kahilingan. Ngunit dahil hindi agad maibigay ang mga hiling at sa halip na makipag-dayalogo muli ang lider ng mga magasasakang si Jaime Tadeo sa gobyerno ay nagdesisyon silang sugurin ang palasyo.

Ang mga namatay ay sina Danilo Arjona, Leopoldo Alonzo, Adelfa Aribe, Dionisio Bautista, Roberto Caylao, Vicente Compomanes, Ronilo Dumanico, Dante Evangelino, Angelito Gutierrez, Rodrigo Grampan, Bernabe Laquindanum, Sonny Boy Perez at Roberto Yumul.

Ang mga survivors at kaanak ng mga namatay ay nagsampa ng 100 million pesos damage suit noong Agosto 1998 laban kina Alfredo Lim, na noon ay hepe Western Police District, at dating presidente Corazon Aquino at Fidel Ramos. Subalit ito ay ibinasura ng korte dahil lumampas na ang apat na taong "prescriptive period."

Walang opisyal ng gobyerno, pulis o militar ang naparusahan sa nangyari kaya matapos ang labing-anim na taon ay humihingi pa rin ng katarungan ang mga biktima.

Maricar D. Tolosa Sources: Supreme Court decision, PDI articles, Kilusang Magbubukid ng Pilipinas website

(Facts Machine is a regular feature of Inquirer Libre. This Filipino section takes a look at what happened on different days in Philippine history.)